Tikintidə geodeziya nəzarəti və autsorsinq
Crescent layihəsi nümunəsində ölçmə və tikinti prosesinin əlaqəsi
Şəkil 1. Crescent layihəsinin tikinti mərhələsindən real görüntü. Ön planda elektron taxeometr, arxa planda tikilməkdə olan konstruksiyalar görünür. Foto tikinti ölçmələrinin aparıldığı sahə şəraitini göstərir.
Tikinti meydançasında layihə cizgisindəki hər oxun, koordinatın və hündürlüyün yerində düzgün tətbiqi vacibdir. Bünövrənin mövqeyi, konstruksiya elementlərinin birləşməsi və ərazinin hündürlük həlli bir-biri ilə əlaqəlidir. İlkin mərhələdə nəzərdən qaçan xəta sonrakı montajda yenidən işləmə və gecikmə yarada bilər.
Geodeziya nəzarəti layihə məlumatlarının sahəyə düzgün ötürülməsini və tikilmiş elementlərin faktiki mövqeyinin ölçmələrlə yoxlanmasını təmin edir. Autsorsinq isə bu işlərin razılaşdırılmış həcmdə ixtisaslaşmış geodeziya heyəti tərəfindən təşkil olunmasıdır. Xidmətin nəticəsi ölçmə məlumatları, yoxlama sənədləri və məsuliyyət bölgüsü ilə müəyyən edilir.
Crescent layihəsində GeoTotal tərəfindən görülən işlər
Bakıda yerləşən Crescent Development Project GeoTotal-ın tikinti və abadlıq işlərinin geodeziya təminatına dair nümunələrindən biridir. GeoTotal saytında GILAN HOLDING adı ilə təqdim edilən layihə üzrə landşaft ölçmələri, körpü tikintisinə nəzarət, metal konstruksiyaların montajı zamanı ölçmə yoxlamaları və geodeziya istinad nöqtələrinin qurulması qeyd olunur. 1
Şəkil 2. GeoTotal əməkdaşının tikinti sahəsində elektron taxeometrlə ölçmə aparması. Real iş görüntüsü sahədə geodeziya xidmətinin təşkilini göstərir.
Landşaft və relyef: Ərazinin relyefi ölçülüb, planlaşdırma və landşaft işləri üçün koordinat və hündürlük məlumatları təmin edilib.
Körpü tikintisi: Körpü oxlarının yerə köçürülməsi, konstruktiv elementlərin yerləşməsinə nəzarət və tikinti müddətində geodeziya müşahidələri aparılıb.
Metal konstruksiyaların montajı: Elementlərin yığılması və yerinə qaldırılması mərhələlərində oxlar və hündürlüklər yoxlanılıb, montaj dəqiqliyinə nəzarət edilib.
Geodeziya istinad nöqtələri: Tikinti sahəsində ölçmələr üçün istinad nöqtələri və sabit ölçmə şəbəkəsi yaradılıb. 1
Bu işlər geodeziya nəzarətinin müxtəlif tikinti proseslərini eyni plan və hündürlük əsasına bağlamaq baxımından əhəmiyyətini göstərir. Aşağıdakı təşkilati model isə bu tip işlərin autsorsinq əsasında qurulması üçün ümumi yanaşmanı izah edir.
Körpü və metal konstruksiyalarda nəzarət necə aparılır
Körpü və metal konstruksiya işlərində hər element qonşu elementlərin mövqeyi ilə əlaqəlidir. Dayaq səthlərinin hündürlüyü, əsas oxların istiqaməti və birləşmə nöqtələrinin yerləşməsi əvvəlcədən yoxlanmalıdır. Elementin yalnız bir nöqtəsinin düzgün olması bütün konstruksiyanın layihəyə uyğun yerləşdiyini göstərmir.
Montajdan əvvəl: Təsdiqlənmiş layihənin qüvvədə olan versiyası, koordinatlar və hündürlük nişanları yoxlanılır. Ölçmə cihazının qurulduğu nöqtə və istiqamətləndirmə nəzarətdən keçirilir. Layihədə nəzərdə tutulan nöqtələr yerə köçürülür və montaj heyətinə təhvil verilir.
Montaj zamanı: Elementin plan mövqeyi, hündürlüyü və istiqaməti ölçülür. Konstruksiyanın temperaturu, yüklənmə vəziyyəti və müvəqqəti dayaqların təsiri ölçmələrin şərhində nəzərə alınır. Nəticələr layihə qiymətləri ilə müqayisə olunur; düzəliş qərarı məsul layihə və tikinti heyəti ilə razılaşdırılır.
Montajdan sonra: Yekun bərkidilmiş vəziyyətdə icra ölçmələri aparılır. Faktiki koordinatlar, hündürlüklər və müəyyən edilmiş xətalar sənədləşdirilir. Geodeziya ölçmələri elementin geometriyasını qiymətləndirir; konstruksiyanın daşıma qabiliyyəti ayrıca mühəndislik qiymətləndirməsinin mövzusudur.
Şəkil 3. Layihə nöqtəsi ilə ölçülmüş nöqtənin müqayisəsi. ΔX və ΔY koordinatlar üzrə xətaları göstərir. Sxem ölçüsüzdür və Crescent layihəsinin faktiki ölçmə nəticələrini əks etdirmir.
Şərti sxemdə plan üzrə müqayisə göstərilib. Praktik nəzarətdə hündürlük üzrə xəta da ayrıca qiymətləndirilir. Alınmış fərqlər layihədə müəyyən edilən yol verilən xətalarla müqayisə olunur. Uyğunluq yalnız cihazın kataloq dəqiqliyi ilə deyil, bütöv ölçmə metodunun nəticəsi ilə qiymətləndirilir.
Landşaft işlərində geodeziyanın rolu
Crescent kimi çoxfunksiyalı komplekslərdə bina və körpülərlə yanaşı açıq sahələrin hündürlük həlli də əhəmiyyətlidir. Piyada yolları, meydançalar, yaşıllıq sahələri və girişlər bir-biri ilə uyğunlaşdırılmalıdır. Geodeziya ölçmələri layihədə verilmiş səviyyələrin sahəyə ötürülməsi və görülmüş işlərin yoxlanması üçün əsas yaradır.
Bu tip işlərdə mövcud relyeflə layihə səthi eyni koordinat və hündürlük sistemində müqayisə edilir. Lazım gəldikdə xarakterik xətlər, en kəsiklər və səth modelləri hazırlanır. Layihədə nəzərdə tutulmuş mailliklərin düzgün tətbiqi yoxlanılır. Suaxıdıcı həllərin layihələndirilməsi ilə həmin layihənin geodeziya vasitəsilə yerə köçürülməsi fərqli iş həcmləridir.
Geodeziya autsorsinqi necə təşkil olunur
Autsorsinqdə sifarişçi geodeziya işlərinin müəyyən hissəsini və ya razılaşdırılmış ümumi həcmini ixtisaslaşmış şirkətə həvalə edir. Komandanın tərkibi, cihazlar, sahədə iştirak qrafiki və hesabat qaydası tikintinin mərhələlərinə uyğun müəyyənləşdirilir. Bir obyekt üçün daimi heyət, digəri üçün isə əvvəlcədən planlaşdırılmış mərhələli səfərlər uyğun ola bilər.
İlkin hazırlıq: Texniki tapşırıq, tikinti qrafiki, layihə cizgiləri, mövcud geodeziya əsasları və təhvil tələbləri nəzərdən keçirilir. Çatışmayan məlumatlar işə başlamazdan əvvəl müəyyənləşdirilir.
Sahə və ofisin əlaqəsi: Sahədə ölçülən məlumatlar emal edilir, layihə ilə müqayisə olunur və nəticələr tikinti heyətinə çatdırılır. Cizgilərin dəyişdirilməsi zamanı yeni versiya qeydiyyata alınır; köhnə versiyanın sahədə istifadəsinin qarşısını alan qayda qurulur.
İşlərin planlaşdırılması: Oxların yerə köçürülməsi, betonlamadan əvvəl yoxlama və montajdan sonra icra ölçmələri kimi işlər tikinti qrafikinə daxil edilir. Sorğunun verilmə vaxtı və cavab müddəti əvvəlcədən razılaşdırılır.
Autsorsinqin faydası konkret iş həcmi üzrə qiymətləndirilməlidir. Heyətin çevik təşkili, ixtisaslaşmış avadanlığa çıxış və məlumatların vahid qaydada hazırlanması üstünlük yarada bilər. Xərclərin azalması isə hər layihə üçün avtomatik nəticə deyil; xidmətin həcmi və sahədə iştirak müddəti ilə birlikdə hesablanmalıdır.
Dəqiqlik və məsuliyyət bölgüsü
Tikintidə bütün elementlər üçün eyni dəqiqlik tələbi tətbiq etmək düzgün deyil. Landşaft səviyyəsi, metal konstruksiyanın birləşmə nöqtəsi və bina oxu üzrə qəbul meyarları fərqli ola bilər. Yol verilən xətalar təsdiqlənmiş layihə sənədlərinə və tətbiq edilən texniki tələblərə əsasən müəyyən edilməlidir.
Geodeziya heyəti istinad nöqtələrinin vəziyyətini, cihazın qurulmasını, istiqamətləndirilməsini və ölçmələrin təkrarlanmasını yoxlayır. Nəticələrin müstəqil üsulla və ya əlavə nəzarət nöqtələri ilə təsdiqlənməsi planlaşdırılır. Nəzarətin həcmi işin mürəkkəbliyinə uyğun seçilir.
Sifarişçi və tikinti heyəti: Qüvvədə olan layihə sənədlərini, sahəyə girişi, təhlükəsiz ölçmə şəraitini və ölçmə üçün tələb olunan konstruksiya hazırlığını təmin edir. İstinad nöqtələrinin qorunması üzrə qayda tikinti iştirakçılarına çatdırılır.
Geodeziya xidməti: Razılaşdırılmış ölçmələri aparır, nəticələri yoxlayır və sənədləşdirir. Aşkarlanmış xətalar barədə məlumat verir, düzəlişdən sonra təkrar yoxlama işini razılaşdırılmış həcmdə yerinə yetirir.
Layihə və konstruksiya üzrə məsul heyət: Ölçmə nəticələrinin layihə tələblərinə uyğunluğunu qiymətləndirir və zəruri konstruktiv dəyişikliklər barədə qərar verir. Geodeziya heyətinin ölçmə aparması layihədə özbaşına dəyişiklik etmək səlahiyyəti yaratmır.
Sifarişçiyə hansı materiallar təqdim oluna bilər
Təhvil tərkibi texniki tapşırıqda müəyyən edilir. Adətən oxların yerə köçürülməsi sxemləri, koordinat və hündürlük cədvəlləri, ölçmə protokolları, layihə ilə faktiki vəziyyətin müqayisə cədvəlləri, icra planları və qısa texniki hesabat nəzərdə tutula bilər. Rəqəmsal materiallar razılaşdırılmış DWG, PDF və cədvəl formatlarında hazırlanır.
Hər sənəddə ölçmənin tarixi, sahəsi və ya konstruksiya elementi, istifadə olunan layihə versiyası, koordinat və hündürlük sistemi, məsul şəxs və yoxlama nəticəsi göstərilməlidir. Bu məlumatlar sonradan sənədin hansı tikinti mərhələsinə aid olduğunu müəyyən etməyə kömək edir.
İcra ölçmələri ilə deformasiya monitorinqi eyni iş deyil. İcra ölçməsi müəyyən tarixdə faktiki vəziyyəti göstərir. Deformasiya monitorinqində isə sabit istinad əsasında müxtəlif vaxtlarda aparılmış müşahidələr müqayisə edilir və ölçmə qeyri-müəyyənliyi nəzərə alınır. Monitorinq lazım olduqda ayrıca proqram hazırlanır. 2
Tez verilən suallar
Geodeziya nəzarəti tikintinin hansı mərhələsində başlamalıdır? İstinad əsasları və ilkin məlumatlar ilk yerə köçürülmə işlərindən əvvəl yoxlanmalıdır. Sonrakı nəzarət tikinti qrafikinə uyğun davam edir.
Autsorsinq heyəti sahədə daimi olmalıdırmı? Bu, işin intensivliyindən asılıdır. Fasiləsiz montaj və bir neçə paralel iş cəbhəsi daimi heyət tələb edə bilər. Ayrı mərhələlər üzrə işlərdə səfər qrafiki qurula bilər.
Hər yerdə GNSS ilə işləmək mümkündürmü? GNSS üçün müşahidə şəraiti qiymətləndirilməlidir. Binaların və metal konstruksiyaların təsiri, maneələr və tələb olunan dəqiqlik nəzərə alınaraq elektron taxeometr, nivelir və digər üsullardan uyğun şəkildə istifadə olunur.
Xəta müəyyən edildikdə nə edilir? Ölçmə və istifadə olunan layihə məlumatları yenidən yoxlanır. Nəticə məsul heyətə bildirilir, qərar sənədləşdirilir və düzəlişdən sonra tələb olunan təkrar ölçmə aparılır.
GeoTotal ilə tikintinin geodeziya təminatı
GeoTotal tikinti layihələri üçün geodeziya nəzarəti, oxların yerə köçürülməsi, hündürlük ölçmələri, icra ölçmələri və geodeziya autsorsinqi xidmətləri təqdim edir. Crescent layihəsindəki körpü, metal konstruksiya və landşaft işləri şirkətin bu istiqamətlər üzrə təcrübəsinə nümunədir. Layihənizin iş həcmini və tikinti qrafikini paylaşaraq uyğun geodeziya xidmətinin təşkilini razılaşdıra bilərsiniz.